Reading by Osmosis: Nature Interprets Man4

Reading by Osmosis: Nature Interprets Man

IN GESPREK MET SEMÂ BEKIROVIĆ EN GIJSJE HEEMSKERK

Voor het onderzoeksproject ‘Reading by Osmosis’ zal Bekirović niet langer de rol aannemen van kunstenaar, maar wordt ze curator. Ze gebruikt haar menselijke capaciteiten om niet-menselijk entiteiten een podium te bieden. Anders gezegd, de tentoonstelling die ze cureert bestaat uit werk gemaakt door enkel niet-menselijke kunstenaars en laat zien dat kunstenaars niet per se menselijk hoeven te zijn. In deze tentoonstelling poogt de curator een discussie aan te wakkeren over de subjectiviteit van waardesystemen.

Een artistiek onderzoek naar natuurlijke processen

GH: Hoe beschrijft jij zelf je rol in dit project?

SB: Ik zie mijzelf als curator van de tentoonstelling. Net als iedere andere tentoonstellingsmaker heb ik een concept ontwikkeld, om vervolgens op zoek te gaan naar kunstwerken die hier op een interessante manier op aansluiten. Alleen zijn de kunstwerken in dit geval gemaakt door niet-menselijke kunstenaars, zoals bijvoorbeeld de wind, mossels, en schimmels. Gezien mijn achtergrond als beeldend kunstenaar zou je kunnen denken dat ik me de objecten toe-eigen, dat het een soort ready-mades zijn in de gedachte van Marcel Duchamp. Maar dit is niet het geval. Binnen de context van deze expositie neem ik de houding aan van een soort anti-Duchamp. Hij vond dingen en daar zette hij zijn naam onder, een soort appropriëren van objecten, zou je kunnen stellen. Ik kom iets tegen, of iemand anders toont mij iets, en ik presenteer het vervolgens als betreffend proces. Al deze processen zijn afkomstig uit het menselijk domein en omvatten menselijke producten die vervolgens terug geclaimd worden door een natuurlijk proces. Je zou eigenlijk kunnen stellen dat het een artistiek onderzoek is naar natuurlijke processen. Voorbeelden hiervan zijn: een voetbal bedekt door mos, of een hekwerk ingestort door de wildgroei van klimop. Andere kunstenaars die deelnemen zijn onder andere: vuur, de rivier de Thames en kraaien.

Moss, on-going, sport shoes

Verschillende benaderingen van waarde

GH: Veel van de kunstwerken die je tentoonstelt zou een ander kunnen zien als afval. Welke afweging maak jij als je besluit iets mee te nemen om te gebruiken voor de tentoonstelling?

SB: Dat is eigenlijk heel willekeurig. Maar ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik geen esthetische afweging maak. Ik ben in het bijzonder gefascineerd door objecten die op hedendaagse kunst lijken, vooral omdat er daardoor een soort spiegel-effect optreed. Het gaat er vooral om dat ik de wereld om mij heen anders ervaar. Ik zie niet een soort romantische natuur, waar ik een subliem gevoel van krijg, als iets waar ik als mens buiten sta. Ik ben deel van de natuur. De expositie gaat eigenlijk over de vergankelijkheid van de mens en over de verschillende benaderingen van waarde. Er zijn ontzettend veel verschillende waardesystemen. Wat waardevol is voor mij, is niet per se waardevol voor een ander. Dit geldt ook op grotere schaal, wat waardevol is voor de mens is niet per se waardevol voor mos, of een kat.

Reading by Osmosis: Nature Interprets Man
Crow nest with clothes hangers, nest borrowed from Mamoru Suzuki

Tentoonstelling als spiegel

GH: Hoe verhoud jij je ten opzichte van de niet-menselijke kunstenaars binnen dit project?

SB: Ik probeer het werk zoveel mogelijk te laten zien als hoe ik het gevonden heb. Maar ik heb wel vrijheid, want ik ben immers de curator. Voor de inrichting werk ik samen met ontwerper Jan-Pieter Karper. We gebruiken sokkels; deze hebben we niet gekocht, maar geleend van Museum Goed, een bedrijf dat sokkels verhuurt die onder andere van het Stedelijk Museum afkomstig zijn. Op deze wijze wil ik de werken van de niet-menselijke kunstenaars gelijkstellen aan de werken in het Stedelijk, dat bij wijze van spreken dezelfde sokkel gebruikt is om een Brancusi op te zetten.

Ik stel ook een werk tentoon dat door vuur is gemaakt. Dit werk heb ik in een andere context eerder tentoongesteld, onder mijn eigen naam en dit werk is toen verkocht. In de context van deze expositie onteigen ik dat werk eigenlijk, door te erkennen dat het niet door mij is gemaakt, maar door vuur. De tentoonstelling is eigenlijk één grote mindfuck, want wat zijn nu eigenlijk al die dingen? En hoe moet je je ertoe verhouden? Het is eigenlijk ook een spiegel, omdat het mij als kunstenaar in twijfel trekt en in die zin dus ook kunst in zijn algemeen in de maling neemt. Vanuit een perspectief is het troep, vanuit een ander heeft het dus waarde. Mos, bijvoorbeeld, heeft een bepaalde voorkeur om ergens op te groeien, je zou dus kunnen stellen dat die specifieke voedingsbodem meer waardevol is voor mos dan een ander willekeurig materiaal.

Reading by Osmosis: Nature Interprets Man
Time, 2018, discoball

Filosoof Michael Marder zal hierover een tekst schrijven, als onderdeel van de publicatie die voor deze tentoonstelling wordt gemaakt. De tekst gaat over kunst als planetair metabolisme en richt zich zowel op de menselijke geschiedenis van de kunst, de kunstzinnige uitingen van de natuur en hoe we hierdoor anders kunnen denken over de wereld waarin we leven met oog op de grote ecologische veranderingen die nu plaatsvinden. In deze publicatie zal hij onder andere de agency en waardesystemen van niet-menselijke entiteiten vanuit een post-humanistische invalshoek toelichten.


Gijsje Heemskerk is beeldend kunstenaar en filosoof. Zij studeerde Wijsbegeerte en Arts and Culture aan de UvA. Tijdens haar studie heeft ze zich voornamelijk verdiept in het posthumanisme en kunst en dieren. Haar werk bestaat onder andere uit teksten, performances, sculpturen, tekeningen en schilderijen en verwijst naar folklore, “outsider art” en kindertekeningen.

Semâ Bekirović is beeldend kunstenaar en curator. Ze heeft gestudeerd aan de Rietveld Academie en de Rijksacademie, beiden in Amsterdam. Op haar eigen website schrijft Marcus Bruystens over haar werk:

Bekirović’s work is best described as playful conceptualism. Like reality, it’s a universe of temporary constellations wherein objects, people, animals and/or chemical reactions trigger one another into acting out their parts in a play directed by coincidence. Bekirović creates a field of tension between the parameters she defines and her subject’s personal agenda. She eschews a hands-on, interfering approach, allowing her subject to co-author the work.

De tentoonstelling ‘Reading By Osmosis’ was van 16 februari tot en met 14 april 2019 te zien in het Glazen Huis/Zone2Source in het Amstelpark in Amsterdam.